Personel Sağlık

Baş travması olan hastaya yaklaşım 112 Acil Fm

Paylaş

Baş travması acil servise en sık müracaat sebeplerinden birisidir. Çocuk hastalarda daha sık görülür. Acil servise birinci müracaat sırasında hikaye ve fizik muayene bulguları ile tetkik, takip ve tedavi süreci şekillendirilir. Bu süreçte hastalarda klinik değeri olan travmatik beyin hasarının (köTBH) varlığı araştırılır.

Hastane öncesi birinci değerlendirmede süratli stabilizasyon ve transport mortalite ve morbidite açısından hastaya yarar sağlayacaktır. Hastanın birinci değerlendirmesinde deveran denetimi, servikal hareketin kısıtlanması ile bir arada havayolu denetimi sağlanması ile başlar. Hastanın havayolu için gerekli ise airway takılır. Hastanın entübe edilmesinin mutlak kural olup olmadığı konusunda çelişkiler mevcuttur, ancak entübe edilmesi durumunda özellikler hiperventilasyondan kaçınılması önerilmektedir [1].

Hastaların acil servise birinci başvurusu sırasında hikaye ve fizik muayene ile hastalarda baş travmasının şiddeti tanımlanır ancak bazen hastalardaki intrakranial patoloji çok az yahut hiç klinik bulgu verebilir yahut hiç bulgu olmayabilir [1]. Baş travması şiddeti Glasgow Koma Skoruna (GKS) nazaran 14 ve 15 hafif, 9-13 ortası orta, 8 ve altında ise şiddetli baş travması halinde sınıflandırılır. GKS çocuk ve erişkinlerde farklılıklar içermektedir (Tablo 1).

HİKAYE

Hastanın acil servise birinci müracaatında şunlar sorgulanmalı ve gözemlenmelidir:

  • Nöbet
  • Şuur bulanıklığı, şuur kaybı
  • Baş ağrısı varlığı, şiddeti ve şiddetinin vakit içerisinde değişimi
  • Kusma, hali sayısı ve içeriği
  • İki yaş altında çocuklarda bakım ile sorumlu olan kişinin olağandışı davranışları
  • Önemli travma sistemi (yüksekten düşme, trafik kazası, penetran yaralanma vs.)
  • Medikal geçmişte geçirilmiş önemli baş travması sekeli, operasyon hikayesi, kanama bozukluğu, arteriovenöz malformasyon hikayesi vs.
  • Son ilaç alımı ve alkol durumu

FİZİK MUAYENE

Fizik muayenede hastanın şuur durum değerlendirmesi ve görünür patolojileri el ile de muayene edilerek şu bulgular araştırılır:

  • Şuur bozukluğu, GKS değerlendirmesi
  • Fokal nörolojik patolojik bulgu
  • Baş tabanı kırığı bulguları (periorbital ödem, Battle belirtisi, hemotimpanium, otore, rinore)
  • Cilt altı hematom, hassasiyet, çökme kırığı bulgusu
  • Fontaneli açık çocuklarda fontanelde bombelik, açılma, kanama bulguları

MİNÖR BAŞ TRAVMASI

Müracaat biçimi ve nedenleri yaşa nazaran değişkenlik gösterebildiğinden hafif baş travmasını yaşa nazaran tanımlamak daha yanlışsız bir yaklaşım olacaktır.

2 yaş altında künt baş travması olup uyanık yahut hafif ses yahut dokunma ile uyandırılabilen hastalar hafif baş travması olarak tanımlanmıştır [2]. Bu hastalarda:

  • Klinik değerlendirmenin zordur
  • Baş içi patolojiler sıklıkla bulgu vermez
  • Minör travma ile dahi kafatası kırıkları ve köTBH görülebilir

2 yaş ve üzerinde birinci muayenede GKS 14-15, hikaye ve fizik muayenede patoloji tespit edilmeyen hastalar olarak tanımlanmıştır [3].

ORTA ŞİDDETTE TRAVMATİK BEYİN HASARI

Ekseriyetle kısa periyodik şuur kaybı, oryantasyon bozukluğu ve kusma. Hafif baş travmalarında travmadan 30 dk ve sonrasında bakılan GKS skoru 13-15 ortasıdır, orta şiddette baş travmalarında ekseriyetle GKS 9-12 ortasındadır ve önemli hasarlarda GKS 8 ve altındadır [4].

KONKÜZYON

Travma sonrası standart görüntüleme formülleri ile gösterilemeyen beyin hasarına bağlı beyin disfonksiyonu olarak tanımlanır. Hafif beyin hasarı olarak kıymetlendirilir [5].

KLİNİK EHEMMİYETİ OLAN TRAVMATİK BEYİN HASARI (köTBH)

  • Beyin bilgisayarlı tomografide epidural hematom, subdural hematom, serebral kontüzyon bulguları ile aşağıdakilerden bir yahut daha fazlası
    • Beyin cerrahi tarafından teşebbüs (cerrahi yahut baş içi basınç monitörizasyonu)
    • Baş travması müdahalesi için endotrakeal entübasyon
    • Baş travması nedeniyle en az 48 saat hospitalizasyon
    • Mevt
  • Kafatasında çökme kırığı
  • Baş tabanı kırığı bulguları (periorbital ödem, Battle belirtisi, hemotimpanium, otore, rinore)

RADYOGRAFİK GÖRÜNTÜLEME

Orta ve şiddetli baş travmasında beyin bilgisayarlı tomografi önerilirken minör baş travmalarında muhakkak kriterler ile tomografi görülmesi önerilmektedir [4, 6-8]. Baş travmasında radyolojik görüntüleme için muhakkak bir ortak görüş olmamasına karşın genel kabul gören yaklaşımlar şu biçimdedir:

Muhakkak bilgisayarlı tomografi ile görüntüleme gereken durumlar:

  • Fokal nörolojik bulgu varlığı
  • Çocuk istismar bulgusu
  • Kafatasında çökme kırığı yahut baş tabanı kırığı bulguları
  • Şuur bozukluğu
  • Fontanelde şişlik
  • Tekrarlayan kusma atakları
  • Travma sonrası nöbet
  • Klinik ehemmiyeti olan travmatik beyin hasarı (köTBH) kuşkusu

4-6 saat müşahede sonrası berbata gidiş olması durumunda yahut müracaat sırasında bilgisayarlı tomografi ile görüntüleme gereken durumlar:

  • Birkaç saniyeden daha kısa periyodik şuur kaybı yahut şuur kaybı öykünsün kesin olmaması
  • Süreksiz letarjik durum
  • Kişinin denetim edebildiği kusma
  • Bakıcısı tarafından tanım edilen davranışsal değişiklik
  • Skalp hematomu
  • Önemli travma sistemi (1 m’den daha yüksek aradan düşme, araçtan fırlama, araçta bir meyyit olması, yuvarlanma)
  • 24 saatten evvel oluşmuş baş travması sonrası kafatası kırığı
  • Şahitsiz düşme
  • 3 aydan küçük bebeklerde kolay olmayan düşmeler

Üstte bahsedilen durumlardan birkaçının bir arada olması, hastanın durumunda kötüleşme olması, kusmanın devam etmesi durumunda görüntüleme lehine karar vermek yanlışsız olacaktır [7, 9, 10]. New Orleans ve Kanada BT karar verme kuralları erişkinlerde en sık kullanılan kriterlerdir (Tablo 2). Ayrıyeten çocuk hastalarda 2 yaş altı ve üzerinde kullanılabilecek PECARN (Pediatric Emergency Deva Applied Network) algoritması Hal 1’ de gösterilmiştir.

Klinik pratikte baş travmasında direk radyografinin yararı tartışılmaktadır. Bilhassa yatay lineer kırıklarda bilgisayarlı tomografiden daha üstün olduğu düşünülmesine karşın yapılan çalışmalarda yüksek çözünürlüklü, olağan çözünürlüklü ve üç boyutlu bilgisayarlı tomografinin kırık tespitinde hassaslık ve özgüllüğünün yüksek olduğu belirtilmiştir [11, 12]. Bu nedenle tomografide yansımaya neden olan yabancı cisimlerin yer ve büyüklük tespitinde direk radyografinin kullanımının yararlı olacağı belirtilmiştir [5].

ACİL SERVİS TAKİBİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN KONULAR

HAVAYOLU VE TENEFFÜS

GKS bedeli 8 ve altında olan hastalar süratle entübe edilmelidir. Entübasyon sırasında klasik olarak süratli seri entübasyon uygulanmalıdır. Süratli seri entübasyonda kullanılabilecek indüksiyon ve bloke edici medikal casuslar şu formdadır [1]:

Indüksiyon için kullanılabilecek ilaçlar (sedatif, hipnotik)

Etomidat; 0.3 mg/kg IV

Propofol; 1-3 mg/kg IV

Nöromuskuler bloke edici ilaçlar (TBH olan hastalarda uzun tesirli ilaçlar önerilmemektedir)

Süksinilkolin; 1.0-1.5 mg/kg IV

Roküronyum; 0.6-1.0 mg/kg IV

MEDİKAL TEDAVİ

Olağan baş içi basıncı 20 mmHg’ nın altındadır. Baş içi basınç artışı bulguları olması durumunda öncelikle dikkatli bir halde ventile edilmeli, PaCO2 düzeyi 35-40 mmHg ortasında ve oksijen satürasyonu %95’ in üzerinde tutulmalıdır [1]. Bu sırada hastanın başı 30º kadar eleve halde takip edilmelidir. Hastanın hipotansiyonu yoksa mannitol infüzyonu verilebilir. Mannitol tesiri 30 dk içerisinde başlar ve 6-8 saat kadar devam eder. Mannitol tekrarlayan dozlarda 0.25-1 gr/kg dozunda uygulanır, daima infüzyon önerilmez. Mannitol tedavisi altında olan hastanın sıvı alımı ve atımı takip edilmelidir.

Penetran kafatası yaralanması, major kontaminasyon yahut BOS sızıntısı varlığında seftriakson (2 gr IV) üzere antistafilokokal antibiyotik proflaksisi yapılmalıdır.

GKS 8 ve altında olan baş içi kanamalarda baş içi basınç monitörizasyonu hastanın takibinde yararlıdır; ventrikül içerisinden bir kateter yardımı ile kafaiçi basınç takibi yapılabilmektedir.

Cushing Refleksi (Bradikardi + Hipertansiyon + Bradipne) görülmesi durumunda baş içi basınç artışı olabileceği düşünülmeli ve basınç ölçümü için girişimsel süreç yapılmalıdır. Baş içi basınç artışının öbür bulguları:

  • Baş ağrısı
  • Ense sertliği
  • Fotofobi
  • Şuur bozukluğu
  • İnatçı kusma
  • Kranial hudut bozukluğu
  • Papilödem
  • Cushing refleksi
  • Dekortike yahut deserbre postür

Şuur bozukluğu olan hastalarda sık sık pupil muayenesi ve pupil refleksi takibi yapılmalıdır.

  • Fiks dilate pupil
    • Unkal herniasyon (aynı tarafta hematom) → Acil Operasyon
  • Bilateral fiks dilate pupil
    • Hipoksemi
    • Bilateral unkal herniasyon
    • İlaç yahut unsur tesiri
  • Bilateral pinpoint pupil
    • Pontin lezyon
    • Opiyat kullanımı

TABURCULUK ve TEKLİFLER

Acil serviste birinci muayenesinde olağan olan yahut takip sırasında düzgünleşme istikametinde ilerleyen hastalar asemptomatik olduğunda taburcu edilmeden evvel hasta ve yakınlarına baş travması sonrası erken devirde dikkat edilmesi gereken konuları anlatmak gerekir. Mümkünse hastalar için bilgilendirme dokümanları verilmelidir. Hastalar yine başlayan baş ağrısı, halsizlik, sersemlik, baş dönmesi, konsantrasyon azalması, hafıza sorunları, uyku bozuklukları, huzursuzluk, halsizlik, görme bozuklukları, karar verme sorunları, depresyon ve aksiyete durumlarında hastaneye tekrar başvurmaları önerilir.


112 AciL FM Sosyal Medya Hesaplarımız

" İnstagram ve Twetetr Hesabımızdan Anlık SonDakika içerikler paylaşılmakta "

112ACİLFM İNSTAGRAM

112ACİLFM TWİTTER

YOUTUBE   TikTok  ANDROİD

112AcilFm Kardeşi www.112acilfm.net

Eğlence,Kripto   www.webilginç.com


Youtube Kanalımızda ki Son Trend Videomuz

YouTube video


Paylaş
error: İçerikler korunmaktadır ! KOPYALANAMAZ